Historie Haarlemmerolie

Historisch Briefhoofd van de Oprechte Haarlemmerolie - C. De Koning Tilly B.V.

Al sinds 1696 verkoopt familiebedrijf C. de Koning Tilly zijn beroemde Haarlemmerolie.

De oprechte Haarlemmerolie bestaat inmiddels ononderbroken al ruim 300 jaar en dat terwijl er weinig wervend reclame voor is gemaakt!

De bekende reputatie ging uitsluitend van mond tot mond. Het is altijd met enthousiasme gebruikt door mensen die overtuigd waren en zijn van de genezende en zuiverende werking. Dit is op zich al zeer uniek in de wereld! Inmiddels is Haarlemmer Olie uitgewaaierd over de hele wereld, en de flesjes worden wereldwijd teruggevonden.

Haarlemmerolie heet vooral heilzaam te zijn bij de genezing van wonden, desinfecterend te werken, en een goede werking te hebben op de nieren en urinewegen.

Oprechte Haarlemmerolie is via drogisten en apothekers verkrijgbaar in de bekende druppelflesjes voor de ouderwetse manier van innemen (bijv. op een suikerklontje), of in smaak- en geurloze capsules, en als zalf.

Het recept is uitgevonden door Claes Tilly en is nog steeds (uiteraard) een zorgvuldig in de familie bewaard geheim!

Het familiebedrijf, eeuwenlang producent van dit wonderbaarlijke middel, is nu eigendom van Ruud van Dobben, de 11e opvolger van Claes Tilly en in rechte lijn familie. In 1935 nam zijn vader het roer over van zijn grootvader.

 

De aan het eind van de 17e eeuw in Haarlem woonachtige ClaesWapen van Tilly - Oprechte Haarlemmerolie uitvinder Tilly was een uit Leiden afkomstige schoolmeester. Dit was een geletterd man, hij had kennis van Grieks en Latijn en was op de hoogte van publicaties van grootheden als Paracelsus. Bovendien hield hij zich tevens bezig met alchemie.

Aldus heeft hij omstreeks 1696 na de nodige proeven (die aanvankelijk af en toe mislukten, met een explosie als gevolg) ontdekt hoe natuurhars van de “terebinth-boom” onbeperkt houdbaar (= stabiel) kan worden gemaakt, door deze onder andere te verbinden met zwavel (beide stoffen zijn vanouds afzonderlijk befaamd in de heelkunst om hun geneeskrachtige en zuiverende eigenschappen).

Men wist in de oudheid al van de geneeskrachtige werking van terebinth-olie, maar door blootstelling aan lucht en licht ontstonden heel snel minder prettige eigenschappen waardoor het middel erger was dan de kwaal.

Het was dus een zeer belangrijke uitvinding, zeker in een tijd waar tegen veel kwalen geen enkel ander middel bestond. Het “sneyden van de key” was een kermisattractie van de eerste orde.

Vermeld wordt in de onderstaande brochure van de hand van een nazaat uit 1792 dat ook Boerhaave goedgunstig met het product bekend was:

O M S T A N D I G B E R I G T
van het worden en ontworden des
S T E E N S en G R A V E E L S
in ons, en veelerhande Qualen;
Als mede eenige Gevallen onder het
gebruyk van het

MEDICAMENTUM GRATIA PROBATUM.

Op de oude 17e eeuwse historische gebruiksaanwijzing, (aanwezig in het gemeente archief van Haarlem), is een uitgebreide bloemlezing te zien waarvoor het vroeger als medicament werd aanbevolen.

Het product werd (en wordt nog steeds) verkocht in kleine flesjes. In de oude tijd werden die afgesloten met stukjes varkensblaas. Daarin werd met een speld een gaatje geprikt om gedoseerd te druppelen, de speld diende daarna om het gaatje afgesloten te houden.

Haarlemmerolie flesje met varkensblaas

Haarlemmerolie flesjes historie

 

Links: Flesjes gedurende ca. een eeuw, van blaas-flesjes tot moderne met dop.

De laatste generatie trouwe gebruikers die nog leeft, en inmiddels tot zeer hoge leeftijd is gekomen, wist via familietraditie wanneer en waarvoor Haarlemmerolie toegepast moest worden.

Haarlemmerolie heet vooral heilzaam te zijn bij de genezing van wonden, desinfecterend te werken, en een goede werking te hebben op de nieren en urinewegen. Het woord olie is overigens niet terecht: het is geen olie maar een soortelijk lichte, bruine, specifiek geurende vloeistof. Ten tijde van de uitvinding werd echter alles wat geen water, melk of alcohol was, olie genoemd.

Poster HaarlemmerolieHet is, ondanks de overweldigende hoeveelheid moderne middelen met bijbehorende grootschalige promotie en reclame, nog steeds een gevraagd huismiddel dat spreekwoordelijk niet in het huishouden (medicijnkastje) mag ontbreken.

Oprechte Haarlemmerolie bestaat inmiddels ononderbroken al ruim 300 jaar, en dat terwijl er weinig wervend reclame voor is gemaakt.

Zij het dat er ter gelegenheid van het 300-jarig bestaan in 1996 de fraaie jubileum-poster in Art Nouveau stijl is uitgegeven, die op aanvraag te verkrijgen is.

Het is de uitvinder en opvolgers altijd te doen geweest een zodanig prijsbeleid te voeren dat juist de minst kapitaalkrachtigen dit heilmiddel ook kunnen aanschaffen. Indertijd gold dat “voor enkele stuyvers” een flesje te verkrijgen moest zijn. Inmiddels is de geldwaarde wel gewijzigd maar de denkwijze niet, een producent behoorde zich niet te verrijken ten koste van “leydenden” :

Delfts Blauw Bord - uitgereikt aan C. de Koning Tilly - de 10 oudste familiebedrijven in NederlandHet bedrijf maakt deel uit van de 10 oudste familiebedrijven in Nederland en wellicht in Europa. De bekende reputatie ging uitsluitend van mond tot mond. Het is altijd met enthousiasme gebruikt door mensen die overtuigd waren en zijn van de genezende en zuiverende werking, en dat ondanks de onaangename smaak en geur.

En dit gebeurt al gedurende meer dan 3 eeuwen. Dit is op zich al zeer uniek in de wereld! Het recept is nog steeds (uiteraard) een zorgvuldig in de familie bewaard geheim.

Verspreiding Haarlemmerolie

De verspreiding van de reputatie van Haarlemmerolie verliep als de spreekwoordelijk Industrieel wapenschild van Tillyolievlek op het water:

  • Via koopvaart en visserij (in de scheepsapotheek) dit verklaart de bekendheid in o.a. het Oostzee gebied en Nova Zembla, op Smeerenburg zijn lege flesjes aangetroffen.
     
  • Via ontdekkingsreizen: Dr. Melchior, gynaecoloog en ontdekkingsreiziger uit Haarlem trof in een indianenhut in Zuid Amerika een pantervel en een fles Haarlemmerolie aan, zoals hij beschrijft in zijn boek “Amazonas, hel en paradijs”.
     
  • Via handel en ook zeer veel door zending en missie. Dezen namen het oorspronkelijk voor zichzelf mee, maar  gebruikten het ook in de gebieden waar zij werkzaam waren t.b.v. de bevolking.
    Industreel Wapenschild Tilly - eik

Zonder overdrijven kunnen we stellen dat onze faam op een gegeven moment reikte van Nova Zembla tot Vuurland, waardoor ook de stad Haarlem wereldwijd op de kaart is gezet De naam Haarlemmerolie wordt door de lange en succesvolle gebruiksperiode ook veelvuldig spreekwoordelijk in de Nederlandse taal gebruikt.

In de vorige eeuw, vóór de internet communicatie, kwam het regelmatig voor dat brieven gewoon aankwamen  ondanks dat ze als adres alleen maar Haarlemmerolie of C. de Koning Tilly hadden zonder verdere   plaatsaanduiding of land, en uit het buitenland zelfs eenmaal naar dit adres (dat ook door de post op het juiste adres bezorgd werd):

Vooral vochtvrij bewaren,
40 capsules,
Haarlem,
Holland.

Succes Oprechte Haarlemmerolie

De faam van de Haarlemmerolie blijkt uit bekroningen met goud op 3 wereldtentoonstellingen: Londen (1907) Parijs (1907) en Rome (1910).

Oprechte Haarlemmerolie - Londen diploma wereldtentoonstellingOprechte Haarlemmerolie - Parijs diploma wereldtentoonstelling

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Oprechte Haarlemmerolie - medaille London 1907Oprechte Haarlemmerolie - medaille ParijsEr doken al spoedig de onvermijdelijke namakers op, die van het succes wilden mee profiteren. Zij maakten een brouwsel en plaatsten vervolgens de naam Tilly achter hun eigen naam of voegden de naam Haarlem toe.

E.L.W. van Dobben, de grootvader van de huidige eigenaar, heeft daarom ooit een misleidend recept laten uitlekken, waarin stond dat een van de ingrediënten lijnolie is. In de oorspronkelijke en historische Oprechte Haarlemmerolie zit echter geen lijnolie. Haarlemmerolie is bovendien, als vermeld, geen olie, veeleer een balsem, en zeker geen wonderolie.

Tot in de 20e eeuw heeft dit namaken plaatsgevonden, maar allen zijn met succes, via talloze rechtszaken, bestreden. Namen van een aantal namakers, die soms heel ver gingen in hun activiteiten:

  • Claes Tilly, Laboratoires Thomas Tilly (tot op heden, elders)
  • Wed. Claas Tilly
  • G. de Koning Tilly
  • Marseille Tilly
  • Erdsieck Tilly
  • Jan Boogaard Tilly
  • Fa. Gebroeders Waaning Tilly (tot halverwege de 20e eeuw)
  • Klaasolem
  • Samuel Frank (maakte zowel flesjes als olie na, en ook keuls water)
  • N.V.Oprechte Haarlemmerolie Fabriek ( van bovengenoemde Samuel Frank; deze zat in dezelfde straat, tegenover het bedrijf en wachtte de postbode op met steekpenningen om de orders te bemachtigen!)

DE ENIGE ECHTE FLESJES HEBBEN ALS OPDRUK C. DE KONING TILLY

> Uitvinder Claes Tilly